Derleme Makale Nedir? Türleri ve Özellikleri 2026

Bilimsel araştırmalarda ve akademik çalışmalarda derleme makale, belirli bir konu hakkında daha önce yapılmış araştırmaları inceleyerek kapsamlı bir analiz sunan yazılardır. Bu tür makaleler, konuyla ilgili mevcut bilgileri bir araya getirerek okuyucuya genel bir bakış sunar ve belirli bir bilimsel soruya yanıt ararken kullanılan yöntemleri ele alır.

Özellikle akademik derleme makale yazarken, güvenilir kaynaklardan elde edilen bilgilerin sistematik bir şekilde analiz edilmesi gerekir. Bu süreç, araştırmacıların belirli bir alandaki mevcut literatürü anlamasına ve yeni çalışmalar için sağlam bir temel oluşturmasına yardımcı olur. Literatür taraması, derleme makalelerinin temel taşlarından biridir ve bu sürecin titizlikle yürütülmesi, makalenin güvenilirliğini artırır.

Bu yazıda, derleme makale nedir, hangi türleri vardır, nasıl yazılır ve bölümleri nelerdir gibi sorulara kapsamlı yanıtlar vereceğiz. Ayrıca, başarılı bir derleme makalesi yazmak için kullanmanız gereken yöntemler hakkında da bilgi paylaşacağız.

Derleme Makale Nedir?

Akademik çalışmalarda sıkça kullanılan derleme makale, belirli bir konuda daha önce yayımlanmış araştırmaları sistemli bir şekilde inceleyerek bilimsel bir çerçevede yorumlayan makale türüdür. Bu tür makaleler, yeni bir deney veya araştırma yapmadan, mevcut bilgileri analiz ederek bir bütünlük oluşturur.

Bir bilimsel derleme makalesinin temel amacı, belirli bir alandaki gelişmeleri özetlemek, farklı çalışmalar arasındaki ilişkileri ortaya koymak ve gelecekte yapılabilecek araştırmalara ışık tutmaktır. Bunun için genellikle literatür taraması yapılır ve konuya dair en güncel akademik kaynaklar değerlendirilir.

Derleme makalesi, genellikle belirli bir araştırma sorusuna yanıt arayan akademisyenler, öğrenciler ve uzmanlar için değerli bir kaynak oluşturur. Ancak, derleme niteliğinde olması için belirli metodolojik yaklaşımlara bağlı kalınması gerekir. Sistematik derleme ve meta-analiz gibi yöntemler, bilimsel bir derleme makalesinin güvenilirliğini artıran unsurlar arasında yer alır.

Derleme Makale Kaç Sayfa Olur?

Bir derleme makalesinin uzunluğu, akademik derginin veya üniversitenin gereksinimlerine bağlı olarak değişebilir. Ancak genel olarak:

• Kısa derleme makaleleri: 3-5 sayfa
• Orta uzunlukta derleme makaleleri: 8-12 sayfa
• Geniş kapsamlı sistematik derlemeler veya meta-analizler: 15-30 sayfa

Makalenin uzunluğu, ele alınan konunun kapsamına ve incelenen kaynak sayısına göre belirlenmelidir.

Derleme Makale Türleri

Derleme makaleleri, kullanılan yöntemlere ve ele alınan konulara göre farklı kategorilere ayrılabilir. En yaygın derleme makale türleri şunlardır:

1. Sistematik Derleme

Sistematik derleme, belirli bir konu hakkında yapılan tüm akademik çalışmaları kapsamlı bir şekilde inceleyen ve belirli kriterlere göre analiz eden derleme türüdür. Bu yöntem, literatür taraması sürecinin titizlikle yapılmasını ve araştırmaların belirlenen kriterlere göre seçilmesini gerektirir.

2. Meta-Analiz

Meta-analiz, belirli bir konuda yapılmış bağımsız araştırmaların istatistiksel verilerini bir araya getirerek genel bir sonuç çıkarmayı amaçlayan bir yöntemdir. Özellikle tıp ve sosyal bilimlerde sıklıkla kullanılan meta-analiz, bir konu hakkında daha kesin ve güvenilir bulgular elde etmeye yardımcı olur.

3. Anlatımsal Derleme (Kapsamlı Derleme)

Bu tür derleme makaleleri, belirli bir konuyu geniş bir perspektifle ele alarak farklı çalışmaları sentezler. Bilimsel derleme kapsamında değerlendirilen anlatımsal derlemeler, belirli bir metodolojiye dayanmaz ancak konuyla ilgili genel bir bakış açısı sunar.

4. Eleştirel Derleme

Eleştirel derlemeler, belirli bir alandaki çalışmaların güçlü ve zayıf yönlerini analiz ederek mevcut bilgilerin doğruluğunu ve geçerliliğini sorgular. Bu tür makalelerde kaynak taraması titizlikle yapılmalı ve elde edilen bulgular eleştirel bir yaklaşımla değerlendirilmelidir.

5. Kapsamlı Literatür Taraması

Bu tür derleme makaleleri, belirli bir konudaki literatürü geniş çaplı olarak inceler ve konuyla ilgili geçmişten günümüze yapılan çalışmaları analiz eder. Akademik derleme makale yazarken kapsamlı literatür taraması yapmak, makalenin güvenilirliğini artıran önemli bir unsurdur.

Her bir derleme türü, belirli bir akademik ihtiyaca hizmet eder ve kullanılan yönteme göre farklılık gösterir. Derleme makalesi yazarken, hangi türün kullanılacağı araştırma amacına göre belirlenmelidir.

Makalenin Derleme Olduğunu Nasıl Anlarız?

Bir akademik makalenin derleme makalesi olup olmadığını anlamak için bazı temel özelliklere dikkat etmek gerekir. Derleme makale, yeni bir deney veya araştırma sunmaz; bunun yerine, mevcut çalışmaların analizini ve yorumlanmasını yapar. İşte bir makalenin derleme olduğunu anlamanızı sağlayacak bazı kriterler:

1. Yeni Bir Deney veya Veri İçermez

Derleme makaleleri, laboratuvar deneyleri, anketler veya saha çalışmaları gibi özgün veriler içermez. Bunun yerine, daha önce yayımlanmış çalışmaların bulgularını analiz ederek bir bütün oluşturur.

2. Yoğun Bir Literatür Taramasına Dayanır

Literatür taraması, derleme makalelerinin temel bileşenlerinden biridir. Makalede, konuyla ilgili daha önce yapılmış çalışmalara geniş bir şekilde yer veriliyorsa ve bu çalışmalar detaylı bir şekilde inceleniyorsa, o makalenin büyük ihtimalle bir bilimsel derleme olduğu söylenebilir.

3. Konuyu Sistematik veya Eleştirel Olarak Ele Alır

Bir sistematik derleme veya meta-analiz, belirli bir konuda yapılmış akademik çalışmaları belirli kriterlere göre seçerek analiz eder. Eğer makale bu tür bir sistematik inceleme yöntemi kullanıyorsa, bir derleme makalesi olduğu açıktır.

4. Araştırma Sorusu ve Yöntem Bölümü Farklıdır

Derleme makaleleri, özgün araştırmalardan farklı olarak doğrudan bir hipotez test etmeye çalışmaz. Bunun yerine, belirli bir alandaki mevcut bilgileri sentezleyerek konuyla ilgili genel bir çerçeve sunar.

5. Çok Sayıda Kaynak Kullanır

Kaynak taraması, derleme makalesinin en önemli aşamalarından biridir. Eğer bir makale, farklı yazarların çalışmalarını bir araya getirerek analiz ediyorsa ve geniş bir referans listesine sahipse, büyük ihtimalle bir akademik derleme makale türüdür.

Bu kriterleri göz önünde bulundurarak bir makalenin derleme makalesi olup olmadığını anlayabilirsiniz. Özellikle bilimsel derleme çalışmaları, akademik araştırmalarda büyük bir öneme sahiptir ve doğru sınıflandırılması gerekir.

Derleme Makale Nasıl Yazılır?

Başarılı bir derleme makalesi yazmak için belirli adımları takip etmek gerekir. Derleme yazımı, konuyla ilgili mevcut araştırmaları sistemli bir şekilde analiz etmeyi ve yorumlamayı içerir. İşte etkili bir akademik derleme makale yazımı için izlenmesi gereken adımlar:

1. Konu ve Araştırma Sorusu Belirleme

Öncelikle, ele alınacak konu belirlenmelidir. Konunun akademik açıdan önemli ve güncel olması gerekir. Ayrıca, belirli bir araştırma sorusu oluşturularak çalışmanın yönü netleştirilmelidir.

2. Literatür Taraması Yapma

Literatür taraması, derleme makalesinin temel taşıdır. Güvenilir akademik kaynaklardan (örneğin, Google Scholar, Web of Science, PubMed) konuyla ilgili araştırmalar incelenmelidir. Bu süreçte, bilimsel derleme yazımına uygun çalışmaların seçildiğinden emin olunmalıdır.

3. Makale Türüne Karar Verme

Sistematik derleme, meta-analiz veya anlatımsal derleme gibi yöntemlerden hangisinin kullanılacağı belirlenmelidir. Seçilen yönteme göre makalenin içeriği şekillenecektir.

4. Bilgileri Analiz Etme ve Sentezleme

Toplanan veriler karşılaştırılmalı, benzerlikler ve farklılıklar belirlenmeli ve bunlar akademik bir bakış açısıyla yorumlanmalıdır. Makaleye eleştirel bir yaklaşım eklemek, bilimsel değerini artıracaktır.

5. Makale Yapısını Oluşturma

Derleme makalesi, belirli bir akademik yapı çerçevesinde yazılmalıdır. Genel olarak şu bölümlerden oluşur:

• Giriş: Konunun önemi ve araştırma sorusu
• Yöntem: Kullanılan literatür tarama yöntemi
• Bulgular ve Tartışma: Seçilen kaynakların analiz edilmesi
• Sonuç: Genel değerlendirme ve öneriler

Kaynak taraması aşamasında, makalenin sonunda yer alacak kaynakça bölümü dikkatlice hazırlanmalıdır.

Bu adımları takip ederek güçlü ve akademik olarak sağlam bir derleme makalesi yazmak mümkündür.

Derleme Makale Hangi Bölümlerden Oluşur?

Akademik standartlara uygun bir derleme makalesi, belirli bölümlerden oluşur. Her bölümün belirli bir amacı vardır ve makalenin bilimsel bütünlüğünü sağlamaya yardımcı olur. İşte bir derleme makalesinin temel bölümleri:

1. Giriş

Bu bölümde, makalenin ele aldığı konu tanıtılır ve araştırmanın amacı açıklanır. Literatür taraması kapsamında hangi çalışmaların incelendiği ve neden bu konunun seçildiği belirtilmelidir. Ayrıca, okuyucuya araştırmanın genel çerçevesi sunulmalıdır.

2. Yöntem

Derleme makalesi yazarken kullanılan yöntemlerin açıkça belirtilmesi gerekir. Sistematik derleme veya meta-analiz gibi belirli bir metodoloji izleniyorsa, bu bölümde detaylandırılmalıdır. Araştırmada hangi veri tabanlarının kullanıldığı, hangi anahtar kelimelerle arama yapıldığı ve hangi seçim kriterlerinin uygulandığı anlatılmalıdır.

3. Bulgular ve Tartışma

Bu bölümde, seçilen çalışmaların özetleri, ortak bulguları ve farklı yaklaşımları karşılaştırmalı olarak ele alınır. Çalışmalar arasındaki benzerlikler ve farklılıklar değerlendirilerek akademik bir yorum yapılır. Bilimsel derleme makalelerinde, verilerin anlamlı bir şekilde gruplandırılması ve sentezlenmesi önemlidir.

4. Sonuç ve Değerlendirme

Sonuç bölümünde, araştırmadan elde edilen genel çıkarımlar sunulur. Ayrıca, mevcut literatürdeki boşluklar vurgulanarak gelecekte yapılması gereken çalışmalar hakkında önerilerde bulunulur.

5. Kaynakça

Kaynak taraması sonucunda kullanılan tüm akademik çalışmalar, belirlenen alıntılama formatına (APA, MLA, Chicago vb.) uygun şekilde kaynakça bölümünde listelenmelidir.

Bu bölümler, derleme makalesinin akademik bütünlüğünü sağlar ve çalışmanın güvenilirliğini artırır.

Derleme Makale Kaynakça Nasıl Yazılır?

Derleme makale kaynakça yazımı, araştırılmak istenilen konunun tüm verilerinin ve örneklerinin derin tarama sonucunda özetlenip okuyucuya sunulduğu bu tip yazımlarda kaynakça APA veya ASA formatında yazılabilir. Eğer yaptığınız çalışmayı bir dergide yayımlatmak istiyorsanız, o halde o dergideki yazım kurallarını okumanız gerekir. Çünkü, her dergide yazım tipleri farklı olur ve istenen şeyler benzerlik göstermeyebilir.

Derleme Makale Örnekleri

Akademik dünyada farklı alanlarda yazılmış birçok derleme makalesi bulunmaktadır. Aşağıda çeşitli disiplinlerden örnekler vererek bilimsel derleme makalelerinin nasıl hazırlandığını göstereceğiz.

1. Tıp Alanında Derleme Makale Örneği

📌 Başlık: COVID-19 Pandemisi Süresince Uygulanan Aşı Çalışmalarının Literatür Taraması
Bu makale, farklı aşı türleri üzerine yapılmış klinik çalışmaları inceleyerek sistematik derleme yöntemiyle karşılaştırmalı bir analiz sunar. Ayrıca meta-analiz tekniği kullanılarak aşıların etkinlik oranları hesaplanır.

2. Eğitim Alanında Derleme Makale Örneği

📌 Başlık: Online Eğitimin Akademik Başarıya Etkisi Üzerine Bir Derleme Çalışması
Bu araştırma, uzaktan eğitim modellerinin etkisini ölçmek için yapılan çalışmaları inceler. Literatür taraması yöntemiyle geçmiş 10 yılda yayımlanan makaleler analiz edilerek eğitimde dijitalleşmenin avantaj ve dezavantajları değerlendirilir.

3. Psikoloji Alanında Derleme Makale Örneği

📌 Başlık: Stresin Psikolojik ve Fizyolojik Etkileri Üzerine Bir Bilimsel Derleme
Bu çalışma, stresin insan sağlığı üzerindeki etkilerini araştıran akademik çalışmaları karşılaştırarak, stres yönetimi tekniklerini ele alır.

4. Çevre Bilimleri Alanında Derleme Makale Örneği

📌 Başlık: Küresel Isınma ve Karbon Emisyonlarının Azaltılması Üzerine Güncel Araştırmalar
Bu makalede, çevresel sürdürülebilirlik konusunda yapılan çalışmalara yer verilerek kaynak taraması ile belirlenen veriler ışığında öneriler sunulmaktadır.

Bu örnekler, farklı disiplinlerde yazılan akademik derleme makale çalışmalarının nasıl yapılandırıldığını ve hangi yöntemleri kullandığını göstermektedir.

Araştırma ve Derleme Makalesi Arasındaki Fark

Araştırma makalesi, bilim insanlarının yaptıkları çalışmaların sonuçlarını açıkladıkları, bilimsel dergilerde yayınlanan ve yayınlanmadan önce hakem kurulunun onayından geçen, oldukça sistemli ve ciddi makalelerdir.

Derleme makalesi ise, daha önce yapılmış çalışmaların derlendiği, bunların adeta bir kolaj halinde birleştirilerek okuyucuya konuyla ilgili son gelişmelerin sunulduğu bir yayın türüdür. Derleme makaleleri, daha önce hakem kurulu tarafından onaylanmış makaleleri derlediği için, ayrıca kurul denetimine girmez.